Radiostacja Gliwice

Drewniana wieża o wysokości 111 metrów, skręcona kilkunastoma tysiącami mosiężnych śrub, wznosi się nad Gliwicami od połowy lat 30. ubiegłego wieku. To nie replika ani rekonstrukcja – Radiostacja Gliwice przetrwała wojnę niemal nietknięta, podczas gdy większość podobnych konstrukcji w Europie dawno zniknęła. Dziś działa tu oddział Muzeum w Gliwicach, gdzie można zobaczyć oryginalną aparaturę nadawczą i przekonać się, jak wyglądała technika radiowa u progu II wojny światowej.

Najwyższa drewniana konstrukcja w Europie

Wieża nadawcza została zbudowana w 1935 roku przez berlińską firmę Lorenz AG. Całość wykonano z belek modrzewia syberyjskiego – drewna, które nie było impregnowane, a mimo to konstrukcja stoi do dziś. Łączy ją ponad 16 tysięcy mosiężnych śrub. Kształt paraboloidalny sprawia, że z daleka przypomina czubek paryskiej wieży Eiffla, tyle że wykonany w całości z drewna.

Podstawa ma wymiary 20 na 20 metrów, szczyt zwęża się do niecałych 2,5 metra. Wewnątrz biegnie drabina z 365 szczeblami. Na różnych wysokościach znajdują się cztery podesty. Obecnie na wieży zamontowano kilkadziesiąt anten wykorzystywanych do łączności radiotelefonicznej i telefonii komórkowej – obiekt wciąż pełni funkcję techniczną, choć już nie jako stacja nadawcza.

Nocą, dzięki odbiciu fal od jonosfery, sygnał z gliwickiej radiostacji docierał do całej Europy, a nawet do Ameryki Północnej i Nowej Zelandii. W latach 30. można było słuchać programów z Gliwic po obu stronach granicy dzielącej wtedy Górny Śląsk.

Prowokacja gliwicka – pretekst do wojny

31 sierpnia 1939 roku, na dzień przed inwazją na Polskę, niemieckie służby bezpieczeństwa inscenizowały atak na radiostację. Siedmioosobowy oddział funkcjonariuszy przebranych za polskich powstańców wtargnął do budynku i po polsku odczytał odezwę: „Uwaga tu Gliwice. Radiostacja znajduje się w polskich rękach.” Problem w tym, że Niemcy nie wiedzieli, iż główne studio nadawcze znajdowało się w innym miejscu miasta – przy ulicy Radiowej.

Prowokacja miała pokazać Polskę jako agresora. Na miejscu pozostawiono ciało Franciszka Honioka – Ślązaka z Tworkowa, który został uprowadzony przez Gestapo i zastrzelony, by udawać ofiarę „polskiego ataku”. Dziś w muzeum można zobaczyć mini wystawę poświęconą Honiokowi, uznanemu za pierwszą ofiarę II wojny światowej.

To właśnie ten wydarzenie sprawiło, że Radiostacja Gliwice w 2017 roku trafiła na listę Pomników Historii – obiektów o szczególnym znaczeniu dla dziedzictwa kulturowego Polski.

Co można zobaczyć w muzeum

Sala główna budynku nadawczego zachowała oryginalne wyposażenie z lat 30. Stoi tu nadajnik o mocy 8 kW pracujący na fali średniej 243,7 metra, a także aparatura firm Lorenz, Telefunken i Siemens & Halske. Urządzenia wyglądają jak z filmu science fiction z epoki – masywne, pełne lamp elektronowych i skomplikowanych przełączników.

W sali maszynowni wyświetlany jest fabularyzowany film dokumentalny „Uwaga! Tu Gliwice” w reżyserii Teresy Kudyby. Opowiada o wydarzeniach z sierpnia 1939 roku i pozwala lepiej zrozumieć kontekst historyczny. Muzeum organizuje też lekcje muzealne i wystawy czasowe.

Niestety, na wieżę nie można wejść – zwiedzanie ogranicza się do budynku nadajnika i terenu wokół. Ale sama wieża robi wrażenie, zwłaszcza wieczorem, gdy jest podświetlona ośmioma dużymi reflektorami i widać ją z odległości kilku kilometrów.

Park sensoryczny i przestrzeń rekreacyjna

Teren wokół radiostacji został w ostatnich latach pięknie zagospodarowany i w 2018 roku otrzymał nagrodę za najlepszą przestrzeń publiczną województwa śląskiego w kategorii urbanistyka. Powstał park z alejkami i ławkami, gdzie można spokojnie odpocząć po zwiedzaniu muzeum.

Obok wieży znajduje się Park Sensoryczny, w którym można poznać zjawisko fali dźwiękowej przez praktyczne eksperymenty. To miejsce szczególnie docenią dzieci – mogą tu pobiegać i zabawić się instalacjami edukacyjnymi, podczas gdy dorośli odpoczywają na ławce z widokiem na wieżę.

Drewniana konstrukcja wieży przetrwała wojnę, choć większość podobnych obiektów w Europie została zniszczona lub zastąpiona stalowymi masztami. Gliwicka radiostacja to dziś unikat na skalę światową.

Dla kogo to miejsce

Radiostacja sprawdzi się przede wszystkim u miłośników techniki i historii XX wieku. Oryginalna aparatura z lat 30. to rzadkość – niewielu miejsc w Polsce może pochwalić się tak dobrze zachowanym wyposażeniem technicznym sprzed wojny. Dla osób interesujących się II wojną światową prowokacja gliwicka to ważny punkt na mapie wydarzeń z 1939 roku.

Rodziny z dziećmi znajdą tu coś dla siebie dzięki parkowi sensorycznemu i przestrzeni do zabawy. Samo muzeum może być dla młodszych dzieci mniej interesujące – to w końcu stara aparatura radiowa – ale wieża robi wrażenie na każdym, a film dokumentalny jest na tyle dynamiczny, że trzyma uwagę.

Warto połączyć zwiedzanie z innymi atrakcjami na Szlaku Zabytków Techniki województwa śląskiego. Radiostacja leży przy drodze do Tarnowskich Gór, gdzie znajduje się Zabytkowa Kopalnia Srebra wpisana na listę UNESCO.

Informacje praktyczne – godziny, ceny, dojazd

Muzeum jest czynne od wtorku do soboty w godzinach 9:00-16:00. W lipcu i sierpniu otwarte również w niedziele od 10:00 do 16:00. Park wokół wieży ma inne godziny – latem (od maja do września) otwarty jest od 6:00 do 22:00, zimą od 8:00 do 20:00. Można więc spacerować po parku i podziwiać podświetloną wieżę wieczorem, nawet gdy muzeum jest już zamknięte.

Radiostacja znajduje się przy ulicy Tarnogórskiej 129 w Gliwicach, w pewnym oddaleniu od centrum miasta. Dojazd samochodem jest najprostszy – przy obiekcie znajduje się parking. Można też dojechać komunikacją miejską – kilka linii autobusowych zatrzymuje się w pobliżu.

Na zwiedzanie warto zarezerwować około godziny, choć jeśli planujecie odpoczynek w parku i zabawy w parku sensorycznym z dziećmi, można zostać dłużej. Teren jest ogrodzony, ale dostępny bezpłatnie w godzinach otwarcia parku. Bilety do muzeum można kupić na miejscu – aktualne ceny najlepiej sprawdzić na stronie muzeum.gliwice.pl przed wizytą.

Wieża ma 365 szczebli – dokładnie tyle, ile dni w roku. To nie przypadek – konstruktorzy z firmy Lorenz lubili takie symboliczne rozwiązania.

Radiostacja Gliwice to miejsce, które łączy historię z techniką i pokazuje, jak wyglądała komunikacja radiowa przed erą internetu i smartfonów. Drewniana wieża to symbol Gliwic i kawałek europejskiego dziedzictwa technicznego, który cudem przetrwał do naszych czasów.